Thema: Prinsjesdag , deel 6

Deel 6: Prinsjesdag met Koningin Beatrix

Prinsjesdag met onze huidige Koningin Beatrix (vanaf 1980 Koningin Beatrix, Prins claus, prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven, vanaf 1985 prins Willem-Alexander en vanaf 2002 zijn echtgenote prinses Maxima, 1986-2003 prins Johan Friso, vanaf 1988 met prins Constantijn en vanaf 2001 met zijn echtgenote prinses Laurentien) Op 18 september 2001 was Prinsjesdag anders als anders. Een week ervoor, op 11 september, waren er aanslagen in de Verenigde Staten geweest. De Twin Towers in New York waren geraakt en ingestort. Daarom stond op Prinsjesdag de gouden koets stil bij de ambassade van de Verenigde Staten, er was geen muziek, en de kleding was sober. Sinds 1903 rijdt de koningin op Prinsjesdag altijd in de gouden koets. Daarvoor kwam zij ook vaak met de glazen koets.

Een groot door elkaar gehusseld foto-overzicht van de Prinsjesdagen met Koningin Beatrix: KLIK!

Dit was het laatste en kortste deel van het thema Prinsjesdag,

Tot ziens!

(Foto, Prinsjesdag 2008: © Sander Kok

Thema met dank aan Anja van der Steen)

Thema: Prinsjesdag, deel 5

In dit deel: Prinsjesdag met de Koninginnen Wilhelmina en Juliana

Koningin Emma heeft van 1890 tot 1898 als Koningin-regentes ook de troonrede voorgelezen. Dat deed zij in de voormalige balzaal van het stadhouderlijke hof, de zaal waar in de periode 1815-1992 de Tweede Kamer vergaderde (tot 1830 overigens om het jaar, omdat toen ook in Brussel werd vergaderd). Deze zaal werd tot en met 1903 ook gebruikt om de troonrede voor te lezen. In de zaal stond een troon.

Niet altijd werd de Ridderzaal gebruikt. In 1907, toen in de Ridderzaal een grote internationale conferentie werd gehouden, en in 1911, toen de koningin was verhinderd, werd de troonrede niet in de Ridderzaal voorgelezen.(Toen werd er uitgeweken naar paleis Noordeinde) Tijdens de Duitse bezetting, van 1940-1945, konden de Staten-Generaal niet vergaderen en verbleef Koningin Wilhelmina in Londen. Troonredes bleven uiteraard achterwege. Koningin Wilhelmina was in 1908 en 1909 afwezig vanwege resp. zwangerschap en de geboorte van prinses Juliana. In 1911 liet zij verstek gaan uit ergernis over het zwakke optreden van Tweede Kamervoorzitter Van Bylandt. Zij wenste dat hij zich zou terugtrekken, wat hij niet deed. In 1947 zag de koningin op het laatste moment vanwege ziekte af van voorlezing van de troonrede.

Slechts één keer heeft een koningin geweigerd om de troonrede op Prinsjesdag voor te lezen. Dat was in 1911. Koningin Wilhelmina vond dat de voorzitter van de Tweede Kamer moest aftreden. Dat deed hij niet. Daarom wilde de koningin de troonrede niet voorlezen.

Een enkele keer werd de troonrede door de minister-president voorgelezen. Dit gebeurde bij ziekte of bij zwangerschap van de koningin (1908).

Foto’s Wilhelmina’s Prinsjesdag: Klik hier
Foto’s Juliana’s Prinsjesdag: Klik hier

Op Prinsjesdag in 1963 sloegen de paarden van de koets met de prinsessen Beatrix, Irene en Margriet op hol. De koets kwam tegen een boom tot stilstand. Gelukkig bleven de prinsessen ongedeerd en reden zij verder met hun ouders in de gouden koets.
Foto Prinsjesdag 1963: Klik hier

In 1973 verdween de bede uit de Troonrede. Daar waren een heleboel Nederlanders het niet mee eens. De kabinetten van Agt en Lubbers lieten de bede weer toe, maar onder Kok zat de bede er weer niet in. Nu eindigde de Troonrede met: "Moge u vanuit uw persoonlijke overtuiging inspiratie en kracht vinden voor uw verantwoordelijk werk. Ik wens u daarbij Gods zegen toe."

(Met dank aan Anja van der Steen)

Thema: Prinsjesdag, deel 4

In dit deel: Balkonscènes vanaf werkpaleis Paleis Lange Voorhout en Paleis Noordeinde

Balkonscènes vanaf werkpaleis Lange Voorhout

Het Paleis Lange Voorhout is één van de voormalige paleizen in de Nederlandse stad Den Haag. Zoals de naam al zegt, staat het paleis aan het Lange Voorhout. Het Paleis Lange Voorhout is in 1764 gebouwd door Pieter de Swart.


 

In 1845 werd het huis gekocht door koning Willem II en werd het een koninklijk paleis. In de periode van 1901 tot 1934 werd het ook daadwerkelijk bewoond door een deel van de Koninklijke familie. Koningin Emma verbleef 's winters in het paleis. Tijdens de regeerperiode van koningin Juliana was het paleis het begin- en het eindpunt van de stoet op Prinsjesdag en diende het als werkpaleis. Sinds het aantreden van koningin Beatrix is deze functie vanaf 1984 overgenomen door Paleis Noordeinde.

Tijdens de regeerperiode van koningin Juliana was het paleis het begin- en het eindpunt van de stoet op Prinsjesdag en diende het als werkpaleis. Sinds het aantreden van koningin Beatrix is deze functie vanaf 1984 overgenomen door Paleis Noordeinde. Na de dood van Koningin Emma heeft het paleis van tijd tot wel tijd een functie gehad, maar de meeste tijd was het niet bewoond. Zo fungeerde het Paleis Lange Voorhout een tijdlang als secretariaat van, toen nog, prinses Beatrix. Ook vertrok hier gedurende de jaren 1953 tot 1984 de Gouden Koets.

Als koningin Juliana in 1980 troonsafstand doet en haar dochter haar opvolgt als koningin, blijft Prinsjesdag voorlopig nog vanaf paleis Lange Voorhout.

Paleis Noordeinde wordt in 1984 officieel in gebruik genomen als werkpaleis door de koningin en vanaf september is toen de Gouden koets en de galaglas Berline vanaf Noordeinde vertrokken naar het Binnenhof.
Foto's door de jaren heen , op het balkon van Paleis het Lange Voorhout: KLIK HIER

Balkonscènes vanaf werkpaleis Noordeinde ,KLIK HIER

(Met dank aan Anja van der Steen, onderste foto met dank aan Sander Kok)

Thema: Prinsjesdag, deel 3

In dit deel: Wie zijn er bij aanwezig/zowel onder de koningen als onder de koninginnen

Prinsjesdagen onder de Koningen:

Bij het openen van de Staten-Generaal nam Koning Willem I de prinsen mee door de straten van Den Haag. Zij konden worden toegejuicht en de naam Prinsjesdag werd voor deze dag in gebruik genomen. Dat hing samen met de positie van de vrouw in de negentiende eeuw. In Groot-Brittannië werd de koning (na 1901) overigens wel begeleid door zijn echtgenote. De koningen Willem I en II werden steeds vergezeld door de kroonprins en soms ook door andere zoons; en Willem II ook door diens broer prins Frederik. Bijzonder daarbij was, dat zij allen steeds zich te paard naar het Binnenhof reden.
De oudste zoon van koning Willem III, kroonprins Willem, was vanaf 1858 aanwezig op Prinsjesdag (hij overleed in 1879). De tweede zoon van Willem III, Alexander, was alleen in 1874 en 1876 bij de openingsplechtigheid. Ook nadat hij door het overlijden van zijn broer kroonprins was geworden, verscheen hij niet (Alexander overleed in 1884). Bij de allereerste opening van de Staten-Generaal (die toen nog maar uit één Kamer bestond) op 2 mei 1814 was niet alleen de vorst, Willem I, aanwezig, maar ook diens tweede zoon prins Frederik. De kroonprins, de latere Willem II, was toen afwezig. Later was het gebruikelijk dat zonen (en broers) van de koning de plechtigheid bijwoonden. Dat gold niet voor de echtgenotes van de koning.

Tussen 1815 en 1848 was het gebruikelijk dat zonen en broers van de koning aanwezig waren op Prinsjesdag. Onder Willem I gingen de kroonprins (de Prins van Oranje) en diens broer, prins Frederik, met hun vader mee in een koets. In 1838 voegde zich ook de kleinzoon van Willem I, de latere koning Willem III, bij hen, en nog weer een jaar later zijn tweede kleinzoon, prins Alexander.

De echtgenotes van Willem I en Willem II, resp. koningin Wilhelmina en koningin Anna Paulowna waren nooit aanwezig. De eerste maal dat Willem III de troonrede voorlas, in september 1849, werd die gebeurtenis bijgewoond door zijn echtgenote en twee zoontjes. Koningin Sophia en de prinsen Willem (9 jaar) en Maurits (6 jaar) zaten echter niet in de zaal, maar volgden de plechtigheid vanuit een loge. Nadat prins Willem (de Prins van Oranje) in 1858 meerderjarig was geworden, zat hij wel naast zijn vader in de zaal. In 1874 gold dat eveneens voor de in dat jaar meerderjarig geworden prins Alexander. Deze laatste zou nadien nog eenmaal, in 1876, aanwezig zijn. Vanaf 1879 weigerde Alexander, die na het overlijden van zijn broer Prins van Oranje was geworden, naar de opening te komen. Hij voerde daarvoor als reden aan dat hij nog te geschokt was door de dood van zijn moeder (in 1877) en van zijn broer (in 1879). Prins Willem had tussen 1876 en 1879 overigens ook al verstek gaan, omdat hij zich in Parijs had gevestigd. Hij had ruzie met zijn vader, omdat die hem toestemming weigerde voor een huwelijk met jonkvrouw Mathilde van Limburg Stirum.

De eerste troonrede werd op 2 mei 1814 door Willem I uitgesproken in de Treveszaal, met de aanhef 'Edel Mogende Heeren!' Vanaf 1849 werd het 'Mijne Heeren', hetgeen in 1918 door de komst van Suze Groeneweg als eerste vrouwelijke lid van de Tweede Kamer niet meer toepasselijk was. Koningin Wilhelmina ving nu aan met: 'Te midden van U, leden der Staten-Generaal'. Vanaf 1927 werd de aanspreektitel ' Leden van de Staten-Generaal' gebruikt. Vanaf 1933 keerde de genitief 'der' weer terug, dat in 1969 weer werd vervangen door 'van de'.

Prinsjesdag met Koningin Emma en Koningin Wilhelmina:

Ten tijde van de regering van koningin Wilhelmina en koningin Juliana gold het zelfde voor prins Hendrik (1901-1933) en prins Bernhard (1948-1979). Koningin las de troonrede voor tijdens haar regentschap voor haar dochter Wilhelmina van 1890-1898.Koningin Wilhelmina vergezelde al in 1897 als 17-jarige (en dus minderjarige) haar moeder. Na beëindiging van haar regentschap in 1898 ging koningin-moeder Emma nog jarenlang mee met haar dochter.

Nadat Koningin Wilhelmina in 1898 gerechtigd was het koningschap op zich te nemen, ging haar moeder mee naar de Balzaal en vanaf 1904 Ridderzaal (de laatste maal in 1932). In 1901 woonde prins Hendrik, die in januari van dat jaar met koningin Wilhelmina was getrouwd, de opening van de Staten-Generaal bij. Hij zou dat ieder jaar tot zijn dood in 1934 blijven doen.

Vanaf 1927 was ook prinses Juliana aanwezig op het podium in de Ridderzaal, nadat zij in april van dat jaar meerderjarig was geworden. In 1938 ging prins Bernhard, die in januari van dat jaar met Juliana in het huwelijk was getreden, mee naar de Ridderzaal. Koningin Wilhelmina zou na haar abdicatie in 1948 niet meer verschijnen op Prinsjesdag.

Prinsjesdag met Koningin Juliana:

In de jaren zestig behoorden de prinsessen Irene en Christina enige tijd tot het gevolg van de koningin. Prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven (sinds 1967) zijn steeds aanwezig in de Ridderzaal. Tot de jaren zestig zaten alle aanwezige leden van het koninklijk huis op het troonpodium. Hierna alleen de koningin en de Prins-gemaal. De andere leden zaten en zitten in de zaal. De dochters van koningin Juliana waren vanaf het moment dat zij meerderjarig waren, vaak aanwezig op Prinsjesdag. Beatrix voor het eerst in 1956, Irene van 1958 tot en met 1964, Margriet in 1961 en Christina van 1965 tot en met 1974.

Prinsjesdag met Koningin Beatrix:

Het is gebruik dat de koningin zich bij haar gang naar het Binnenhof laat vergezellen door familieleden. Meestal zat prins Claus, naast zijn echtgenote op het troonpodium. Prinsjesdag 2002 was in enkele opzichten bijzonder. Voor de eerste maal woonde prinses Maxima de plechtigheid bij en het kabinet-Balkenende presenteerde zich voor het eerst met een begroting. Het was verder de eerste keer dat Gerrit Braks de Verenigde Vergadering voorzat. Prinsjesdag 2004 was in een aantal opzichten bijzonder. Het was honderd jaar geleden dat de troonrede voor het eerst in de Ridderzaal werd voorgelezen, koningin Beatrix las voor de vijfentwintigste keer de troonrede voor en de minister-president was afwezig. Premier Balkenende had een ernstige infectie aan zijn rechtervoet en was opgenomen in het ziekenhuis. Hij moest Prinsjesdag vanaf het ziekbed op de televisie volgen. De algemene politieke beschouwingen, die normaliter de woensdag en donderdag na Prinsjesdag worden gehouden, werden een week uitgesteld. Tot de jaren zestig zaten alle aanwezige leden van het koninklijk huis op het troonpodium. Later zaten daar alleen de koningin en prins Claus; de andere leden zaten en zitten in de zaal. Tot en met 2000 vergezelde Prins Claus als regel zijn echtgenote, behalve in 1991 toen gezondheidsredenen dat verhinderde. Ook in 2001 en 2002 moest prins Claus wegens zijn gezondheid verstek laten gaan. Op Prinsjesdag 2002 werd Prins Claus 's middags in het AMC te Amsterdam opgenomen. Daar stierf hij een kleine drie weken later op 6 oktober.

Vanaf 1985 woont prins Willem-Alexander als regel de gebeurtenissen op Prinsjesdag bij. In dat jaar werd hij immers meerderjarig. Een enkele maal kon hij vanwege studie of dienstplicht niet aanwezig zijn. Ook prins Constantijn is meestal aanwezig. Totdat Prins Johan Friso in 2003 zonder toestemming van de Staten-Generaal met mevrouw Mabel Wisse Smit trouwde, was ook hij wel eens aanwezig. In de gouden koets zaten het Koninklijk Paar met hun oudste zoon Willem Alexander. In de gala glasberline zaten Margriet en Pieter en de prinsen Friso en Constantijn.

Prinsjesdag 1991: Zonder Claus en prins Friso, vanwege een aandoening aan de tussenwervelschijf moest Friso absolute rust houden. In de Gouden koets zaten de koningin en de prinsen Willem Alexander en Constantijn. Prinses Margriet en mr. Pieter namen plaats in hun eigen koets. In de Ridderzaal was de zetel naast de koningin weggehaald om niet te accentueren dat prins Claus erbij zou zijn. De laatste jaren gaat prins Claus i.v.m. gezondheidsredenen niet meer mee naar de Ridderzaal en dan zitten de 3 zoons in de Gouden koets bij de Koningin. Prinsjesdag 2002 zitten in de gouden Koets de Koningin, Kroonprins Willem Alexander, prinses Maxima (voor het eerst dat zij Prinsjesdag meemaakt en prins Johan Friso. In de Gala Glasberline zitten prinses Margriet, mr. Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en zijn vrouw Prinses Laurentien In 2001 was prinses Laurentien, die dat jaar met prins Constantijn was getrouwd, als eerste aangetrouwde dochter van een regerend vorstin aanwezig in de Ridderzaal.
Prinsjesdag 2002: voor het eerst is prinses Maxima erbij
Prinsjesdag 2003: Koningin Beatrix, prins Willem Alexander, prinses Maxima, die in verwachting is van haar 1e baby en prins Johan Friso. In de Gala glasberline zitten prinses Margriet, mr. Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en zijn vrouw Prinses Laurentien.
Prinsjesdag 2004 verloopt zonder Prins Johan Friso omdat hij op 24 april van dit jaar zonder toestemming trouwde met Mabel Wisse Smit, waardoor hij zijn rechten op de troon verloor.

Koningin Beatrix en de verdere 'aanwezigen' anno 2008. foto met dank aan Sander Kok

Wat gebeurt er als de koning(in) afwezig is?
In een aantal jaren is het voorgekomen dat niet de Koning(in), maar een minister (meestal de minister-president) de troonrede voorlas. Dat kon te maken hebben met de gezondheid van de vorst(in), zoals in 1889 en 1890 toen koning Willem III ziek was en in 1908 toen koningin Wilhelmina in verwachting was. In 1911 waren er politieke redenen voor de minister-president om zelf de troonrede voor te lezen. De Koningin bleef weg uit onvrede over de herbenoeming van de (zwakke) Tweede-Kamervoorzitter Van Bylandt. Als formele reden gaf ze op dat ze een oefening van het leger wilde bijwonen. Omdat op die derde dinsdag de socialisten een grote demonstratie voor het kiesrecht hielden, dachten veel mensen dat de Koningin om die reden was weggebleven. Vanaf 1923 is de troonrede op Prinsjesdag steeds door de koningin voorgelezen, met uitzondering van 1947. In dat jaar was koningin Wilhelmina afwezig vanwege ziekte en las minister-president Beel de troonrede voor.

(Met dank aan Anja van der Steen)

Thema: Prinsjesdag , deel 2

In dit deel: Hoe verloopt Prinsjesdag/de Gouden Koets en de Gala Glasberline, route van en naar de Ridderzaal

Even voor enen komen prinses Margriet, Prof. Mr. Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en prinses Laurentien uit paleis Noordeinde en stappen in de Gala Glasberline. Zij gaan op weg naar de Ridderzaal. Als zij daar aankomen, stappen zij uit en wachten op de Gouden Koets met daarin de Koningin, de Kroonprins en zijn vrouw Máxima.

Als de klok één uur slaat komt de Koningin, prins Willem Alexander en prinses Maxima uit Paleis Noordeinde. Zij stappen in de Gouden Koets. Onder begeleiding van militairen wordt dan een route gereden die de koningin naar de Ridderzaal moet brengen. Die route is in de loop van de jaren veranderd. Doordat de Gouden Koets tegenwoordig niet meer door de poort tussen Buitenhof en Binnenhof kan, wordt er omgereden. Als de koningin op het Binnenhof is aangekomen wordt het volkslied, het Wilhelmus, gespeeld.

Ten tijde van koningin Wilhelmina reden alleen de Koningin en prins Hendrik naar de Ridderzaal en dan ook vanaf haar woonpaleis Noordeinde. Als prinses Juliana in 1927 18 jaar wordt, rijdt zij ook mee in de gouden Koets. In 1934 als prins Hendrik komt te overlijden, gaan de Koningin en Juliana alleen naar de Ridderzaal in de Gouden Koets. Als prinses Juliana gaat trouwen met prins Bernhard zit ook hij in de Gouden Koets.

Als Juliana Koningin wordt in 1948, neemt zij paleis Lange Voorhout in gebruik als werkpaleis en het Koninklijk paar vertrekt dan vanaf Lange Voorhout naar de Ridderzaal

De Gouden Koets

De Gouden Koets werd in 1898 door de Amsterdamse bevolking aangeboden aan Koningin Wilhelmina ter gelegenheid van haar troonsbestijging in 1898, bedoeld als geschenk bij haar inhuldiging tot koningin op 6 september 1898. Wilhelmina wilde echter geen geschenken ter gelegenheid van haar inhuldiging aannemen, en nam daarom de koets op 7 september 1898 in ontvangst. Koningin Wilhelmina nam de Koets voor het eerst in gebruik op 7 februari 1901 bij haar huwelijk met prins Hendrik. Een maand later werd de koets in Amsterdam gebruikt bij de intocht van het Koninklijk paar. Sinds 1903 maakt het staatshoofd in de regel één keer per jaar gebruik van dit rijtuig, op Prinsjesdag. Normaal gesproken wordt de koets alleen gebruikt tijdens Prinsjesdag. Toch is er incidenteel ook op andere gelegenheden van het rijtuig gebruik gemaakt. Ook bij het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard in 1937 , van prinses Beatrix en prins Claus in 1966 en bij de doop van prins Willem-Alexander in 1967 werd de Gouden Koets ingezet. Tevens tijdens het huwelijk van Willem Alexander met Maxima. Alleen als het staatshoofd de koets gebruikt, mag deze getrokken worden door acht paarden, vandaar dat bij het huwelijk van Prins Willem-Alexander en Prinses Maxima de koets door zes paarden werd getrokken.

De Gouden Koets werd ontworpen en gebouwd door de gebroeders Spijker, de latere autofabrikant. Het hout van het rijtuig is gedeeltelijk verguld met bladgoud, maar ook gedeeltelijk beschilderd. De koets is gebouwd in Hollandse Renaissancestijl en voorzien van veel symbolische ornamenten. De Gouden Koets wordt getrokken door acht paarden. De koningin wilde graag kunnen staan in de koets. Vandaar de gebogen vorm van de kroonlijst. De hoogte van de koets levert overigens voor de koetsier problemen op bij het manoeuvreren door de nauwe toegangspoorten van het Binnenhof. De koets is een berline op acht veren, getrokken door een achtspan. De koets is geheel verguld en rijk versierd met allegorisch lofwerk en diverse paneelschilderingen van Nicolaas van der Waay. Het interieur is van zijden petit-point-naaldwerk. Dit borduurwerk werd deels verricht door meisjes uit weeshuizen. Aan weerszijden van de staatsiebok is het nationale rijkswapen opgenomen. De bok zelf is bekleed met rood laken. De vier wielen van de koets symboliseren zonnen. Op de kroonlijst van de koets zijn de wapens van de toenmalige 11 provincies van Nederland te zien. Er is een bijkomend wapen van de stad Amsterdam, als schenker van de koets aangebracht.

De Gala glasberline, voorheen gala berline

Het Staldepartement beschikt over zes Gala Berlines. De naam komt van Berlijn, de stad waar het rijtuig in 1662 werd ontworpen. Berlines zijn gesloten rijtuigen, geschikt voor vier personen. De rijtuigen zijn zwart en ossenbloedrood gelakt en worden met twee of vier paarden bespannen. De Gala Berlines worden regelmatig gebruikt. Zij vervoeren bijvoorbeeld de buitenlandse ambassadeurs die bij hun aantreden hun geloofsbrieven gaan aanbieden aan de Koningin op Paleis Noordeinde.

De Gala Glas Berline werd in 1836 gebouwd door de firma Pearce & Co in Londen voor de latere Koning Willem II. De Gala Glas Berline is de oudste Koninklijke Berline. Prinses Margriet en Prof. mr. Pieter van Vollenhoven gebruikten de Gala Glas Berline bij hun huwelijk.

Fotolink Gala Glas Berline met Margriet en Pieter op hun huwelijksdag: KLIK HIER

Voor het huwelijk van prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven werden de zijwanden vervangen door glas. Sindsdien vervoert dit rijtuig hen ieder jaar op Prinsjesdag. Deze gala glasberline werd ook gebruikt tijdens het huwelijk van prinses Laurentien en prins Constantijn als volgkoets voor de beide ouders van het bruidspaar op 19 mei 2001 bij het Kerkelijk huwelijk in Den Haag. De binnenzijde is geheel bekleed met rood laken en velours.

Deze koets werd ook gebruikt als volgkoets bij de uitvaarten van zowel Prins Claus in 2002 ( 15 oktober). Ook bij de uitvaarten van zowel Koningin Juliana als bij Prins Bernhard in 2004 werd deze koets gebruikt als volgkoets. Bij de uitvaart van Koningin Juliana op 30 maart 2004 namen in de Gala Berliner de 4 oudste kleinkinderen van elke dochter plaats en wel Kroonprins Willem Alexander, Prins Maurits, Prins Carlos en Bernardo Guillermo. Route van Paleis Noordeinde naar de Katholieke Leergangen te Delft en hierna namen de 4 oudste dochters plaats in de galaglasberliner naar de Nieuwe Kerk.

Bij de uitvaart van prins Bernhard op 11 december 2004 namen de kleinzonen plaats die vernoemd zijn naar Prins Bernhard en wel Prins Friso, Prins Jaime, Prins Bernhard en Bernardo Guillermo en zij reden vanaf Paleis Noordeinde in Den Haag in een gala berline achter de lijkwagen mee in de stoet. Vanaf het Instituut Defensie Leergangen voegden zich de Koningin, Prinses Irene, Prinses Margriet en Prinses Christina zich met de Galaglasberline in de stoet.

Route van en naar de Ridderzaal:

De rijtoer van de Koningin is na de Tweede Wereldoorlog slechts één keer aangepast. Dat was in 1974, toen zich in de Franse ambassade een gijzeling afspeelde. Voormalig koningin Juliana werd toen met de auto vervoerd in plaats van met de gouden koets. Vanaf het Noordeinde vertrekt de Gouden Koets door de Heulstraat naar de Kneuterdijk.

Verder over het lange Voorhout en daarna richting het Binnenhof, waarbij de Korte Vijverberg wordt gepasseerd. De Gouden Koets moet sinds 1925 achterom het het Binnenhof op omdat sinds de straat is opgehoogd, de Gouden Koets niet meer onder de toegangspoort aan de voorkant van het Binnenhof door kan. Onderweg passeert de stoet achtereenvolgens het monument voor Koningin Wilhelmina, het Paleis Kneuterdijk, Hotel des Indes, het Paleis Lange Voorhout, het Kabinet der Koningin op de Korte Vijverberg en het Mauritshuis. Door de Grenadierspoort komt de stoet het Binnenhof op. Hier stappen de koningin en haar gevolg uit bij de Ridderzaal.

Ten tijde van Koningin Juliana zaten Koningin Juliana en Prins Bernhard in de Gouden Koets en als Prinses Beatrix 18 jaar is, neemt zij ook plaats in de Gouden Koets. De 4 prinsessen wilden ook weleens volgen in een open calèche.

Als Beatrix Koningin wordt in 1980 nemen de eerste jaren de koningin en prins Claus plaats in de Gouden koets en prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven volgen in de Gala Glasberline. 1985: Willem Alexander 18 jaar neemt plaats in de Gouden Koets en een jaar later neemt ook prins Johan Friso plaats in de gouden Koets als hij 18 jaar wordt.

In 1988 neemt prins Constantijn plaats in de Gala Glas Berline als hij 18 jaar wordt en mee gaat naar de Ridderzaal. De laatste jaren gaat prins Claus i.v.m. gezondheidsredenen niet meer mee naar de Ridderzaal en dan zitten de 3 zoons in de Gouden koets bij de Koningin. Prinsjesdag 2002 zitten in de gouden Koets de Koningin, Kroonprins Willem Alexander, prinses Maxima (voor het eerst dat zij Prinsjesdag meemaakt en prins Johan Friso. In de Gala Glasberline zitten prinses Margriet, mr. Pieter van Vollenhoven, prins Constantijn en zijn vrouw Prinses Laurentien.

Tijdens Prinsjesdag op 16 september 1974 rijdt de Koningin niet in de Gouden Koets, maar per auto naar het Binnenhof. De auto rijdt ook anders naar het Binnenhof en er staan geen blijde mensen langs de route. Dit kwam door de gijzeling van de Franse Ambassade. Drie leden van het Japanse Rode Leger gijzelden de Franse ambassadeur en tien medewerkers. Ze eisten de vrijlating van de terrorist Yoetaka Foeroeya uit een Parijse gevangenis en een vrije aftocht per Boeing 707 (hij moest met bemanning klaarstaan). Verder eisten ze losgeld van één miljoen dollar. Bij een poging om het gebouw te ontzetten raakten twee agenten gewond. Omdat het gebouw niet zo makkelijk te bestormen is besluit de regering te gaan onderhandelen en waardoor Prinsjesdag somber verloopt en niet zoals gebruikelijk is met de gouden koets.

Fotolink: Juliana komt per auto aan bij de Ridderzaal om de Troonrede voor te lezen: KLIK HIER

De Koningin en de leden van het Koninklijk Huis worden bij de ingang van de Ridderzaal door een commissie ontvangen. De voorzitter van de Verenigde Vergadering kondigt vervolgens de komst van het staatshoofd aan. Dat is voor de aanwezigen een teken om op te staan. De Koningin begeeft zich naar de troon en spreekt de troonrede uit. ‘Leve de Koningin’ Na de laatste woorden van de Koningin roept de voorzitter: "Leve de Koningin". De aanwezigen reageren daarop met een driewerf "hoera". Dit gebeurde voor het eerst in 1897. De jonge Wilhelmina vergezelde toen haar moeder, Koningin-regentes Emma. Met deze uitroepen komt er een einde aan de Verenigde Vergadering. De commissie doet de Koningin en de leden van het Koninklijk Huis uitgeleide. De voorzitter sluit pas daarna de vergadering. Als de Koningin de Ridderzaal verlaat, staat het escorte weer klaar op het Binnenhof. De stoet keert terug naar Paleis Noordeinde

(Met dank aan Anja van der Steen,
1e foto: Marieke: http://royalfotograaf.web-log.nl/ )

Thema: Prinsjesdag, deel 1: Geschiedenis van Prinsjesdag

In dit deel: Waar komt de naam Prinsjesdag vandaan/geschiedenis van Prinsjesdag, de troonrede en de Ridderzaal

Waar komt de naam Prinsjesdag vandaan?
De naam Prinsjesdag dateert uit het einde van de vorige eeuw. In de tijd van de Republiek der Verenigde Nederlanden vierde prins-stadhouder Willem V op 8 maart zijn verjaardag. Die de viering werd in de Patriottentijd een uiting van oranje- en prinsgezindheid en kreeg de naam 'Prinsjesdag'. In de patriottische tijd werd Prinsjesdag aangegrepen om demonstraties van Oranjegezindheid te houden. Waarschijnlijk is op grond hiervan later besloten de dag van de plechtige opening van de Staten-Generaal ook Prinsjesdag te noemen. (De patriotten waren een stroming in Nederland die actief was tussen 1780 en 1800 toen handelsbetrekkingen en nieuwe afzetmogelijkheden met de Verenigde Staten in de Republiek en West-Europa een grote rol speelden. De ideeën van de Patriotten zijn ontstaan in christelijk, verlichte kringen om uitgesloten burgers bij bestuur en de politiek te betrekken, om op die manier een andere koers te kunnen varen ten opzichte van Engeland. Daarnaast werd getracht de verlichte en humanitaire ideeën uit Frankrijk in te voeren en aan het heersende absolutisme een halt toe te roepen.)

Wat is Prinsjesdag?
Prinsjesdag is de dag waarop de koning(in) naar het parlement komt om de troonrede voor te lezen. Dat gebeurde voor het eerst op 2 mei 1814. De troonrede werd aanvankelijk uitgesproken ter gelegenheid van de opening van de zitting (vergaderperiode) van de Staten-Generaal. Gewone zittingen begonnen in het najaar en daarnaast kende men buitengewone zitting, die - bijvoorbeeld na verkiezingen - op een ander tijdstip begonnen. Na de Grondwetsherziening van 1983 begint op Prinsjesdag (de derde dinsdag in september) het nieuwe parlementaire jaar. Eerst was Prinsjesdag op de eerste maandag in november, daarna de derde dag in oktober, vervolgens op de derde maandag in september en uiteindelijk werd in 1887 besloten dat het de derde dinsdag in september moest worden en dat is nu nog steeds zo. Het is niet bekend waarom die naam is overgegaan op de jaarlijkse openingsdag van de Staten-Generaal. De Staten-Generaal bestaat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. De Staten-Generaal geldt als de Nederlandse volksvertegenwoordiging - een ander woord voor Staten-Generaal is parlement.

In 1814 en 1815 werd de troonrede in de Trèveszaal aan het Binnenhof voorgelezen. In de periode 1815-1830, toen Nederland was verenigd met België en Luxemburg, vond de voorlezing door de koning afwisselend in Brussel en Den Haag plaats. Vanaf 1815 werd de troonrede voorgelezen in de Oude Balzaal aan het Binnenhof, waar de Tweede Kamer vergaderde. In die zaal stond daarom een troon. In Brussel kwam men aanvankelijk bijeen in de Gotische zaal van het stadhuis. Na de afscheiding van België in 1830 vond opening van het zittingsjaar uiteraard alleen nog in Den Haag plaats. Dat gebeurde nog altijd in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Pas in 1906 werd de Ridderzaal, die de jaren daarvoor was gerestaureerd, voor dat doel in gebruik genomen.

De Staten-Generaal komen slechts zelden in zijn geheel, in zogenoemde Verenigde Vergadering bijeen. Dit gebeurt in de praktijk slechts voor de jaarlijkse ceremoniële vergadering op Prinsjesdag of bij het behandelen van een wet die de toestemming voor het huwelijk van een lid van het Koninklijk Huis regelt. Daarnaast wordt een nieuwe koning of koningin tijdens een Verenigde Vergadering ingehuldigd. Die inhuldiging dient plaats te vinden in Amsterdam, in de Nieuwe Kerk. Ook bij overlijden van leden van het Koninklijk Huis komen de Staten-Generaal in Verenigde Vergadering ter herdenking bijeen. De voorzitter van de Eerste Kamer zit het dan voor. De Verenigde Vergadering benoemt krachtens de Grondwet de Koning(in) als de troonopvolger ontbreekt of de regent als de Koning(in) tijdelijk niet in staat is om zijn/haar taak uit te oefenen. In 1931 werd Prinsjesdag voor het eerst gefilmd. De eerste microfoon stond naast de troonstoel. De jaarlijkse zitting van het parlement werd niet alleen verlengd door het vroeger te openen, maar ook door later te sluiten. Uiteindelijk reed op maandag, een dag voor Prinsjesdag, de minister van binnenlandse zaken in een hofrijtuig naar de Ridderzaal om de zitting te sluiten.

In 1983 is de zittingsduur van de Staten-Generaal gewijzigd van één jaar naar vier jaar. Vanaf die tijd is Prinsjesdag dus niet meer de officiële opening van het parlementaire jaar. Toch bleef de derde dinsdag van september in de Grondwet staan als de dag waarop de troonrede wordt uitgesproken.

De Troonrede

Elk jaar spreekt de Koning der Nederlanden op Prinsjesdag in de Ridderzaal namens de regering de troonrede uit, waarin de regering de beleidsvoornemens voor het komende jaar verwoordt. Sinds haar troonbestijging in 1980 wordt de troonrede door Koningin Beatrix uitgesproken, daarvoor was het Koningin Juliana. Koningin Wilhelmina heeft niet ieder jaar een troonrede uitgesproken, soms uit angst voor republikeinse rellen binnen of buiten de Ridderzaal, uit onvrede met het optreden van de voorzitter van de Eerste Kamer of om gezondheidsredenen. Ook tijdens de 19e eeuw werd de troonrede vaak door de in de grondwet voorziene commissie "namens de Koning" uitgesproken.

In augustus sturen ministeries de punten op die ze per se in de Troonrede genoemd willen hebben naar het ministerie van Algemene Zaken. Ambtenaren maken hier een tekst van, die de vorst dan inziet. Pas kort voor Prinsjesdag neemt de minister-president de voorlopige tekst uitgebreid door met de koning of koningin. De vorst(in) let hierbij op taalgebruik en de inhoud. De vorst(in) wil wel achter de tekst kunnen staan. Kort voor Prinsjesdag repeteert de koning(in) de tekst een aantal keren voor zichzelf hardop.

Tussen 1815 en 1904 sprak de Koning(in) de troonrede uit in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Vanaf 1904 is gekozen voor de Ridderzaal op het Binnenhof in Den Haag.Sinds 1906 biedt de minister van Financiën op Prinsjesdag ook het koffertje aan. Daarin zitten de voorstellen hoe de plannen betaald gaan worden.

De troonrede bevat hoofdzakelijk beleidsvoornemens over de toestand van het land. Een enkele keer maakt de vorst(in) van de gelegenheid gebruik om meer persoonlijk getinte opmerkingen te maken. Dat was b.v. vaak het geval bij droevige of feestelijke gebeurtenissen in de Koninklijke Familie, die kort tevoren hadden plaatsgevonden. In 1902 en 1987 bedankten resp. Koningin Wilhelmina en Koningin Beatrix voor wensen die zij tijdens ziekte hadden ontvangen. Ook aan Nationale gebeurtenissen, zoals de windhoosramp in Borculo van 1925 en de watersnoodramp van 1953, werden in de troonrede enkele woorden gewijd.

Zo begon Koningin Beatrix in 1999 haar troonrede alvorens zij aan haar troonrede begon:
Mijne Heeren!

Het is Mij aangenaam U bijeen te zien tot hervatting Uwer werkzaamheden. (...)
Op menig gebied is dringend behoefte aan krachtige wetgevende maatregelen.

Zo sprak honderd jaar geleden mijn Grootmoeder tot Uw voorgangers.

Het begin van de troonrede van 2001 n.a.v. de aanslagen in New York:
Leden van de Staten-Generaal,

De afschuwelijke aanslagen één week geleden in de Verenigde Staten hebben vele duizenden onschuldige mensen van het leven beroofd. Onze gedachten zijn bij de slachtoffers en hun nabestaanden, bij het gehele Amerikaanse volk, in diepe verbondenheid en solidariteit. Deze aanslagen tegen de menselijkheid doen ons beseffen hoe kwetsbaar ons aller bestaan is. Zij sterken ons in de overtuiging dat iedere vorm van terrorisme met kracht moet worden bestreden. Nauwe internationale samenwerking is noodzakelijker dan ooit om de fundamentele waarden van vrijheid, democratie en rechtvaardigheid te verdedigen.

Gedeelte van de troonrede uit 1953:
In de worsteling om een snel herstel van de waterkeringen zijn de beste tradities van ons volk gehandhaafd (troonrede 1953)

Recentelijk werden nogal eens historische gebeurtenissen als een soort thema voor de troonrede gebruikt. In 1997 verwees de koningin bijvoorbeeld naar de herdenking in 1998 van de Vrede van Munster van 1648 en in 1986 naar de herdenking van de 450e sterfdag van Erasmus. In 1993 memoreerde de koningin de aandacht voor kwetsbare groepen die de dat jaar overleden Belgische koning Boudewijn steeds had getoond.

Gedeelte uit de troonrede van 1993:
Leden van de Staten-Generaal,

Verbondenheid tussen mensen en aandacht voor het kwetsbare; in dit teken stond het leven van Koning Boudewijn, van wie wij dit jaar afscheid hebben moeten nemen. Zijn boodschap was er een van bemoediging en hoop, en zijn oproep was voor het kwetsbare op te komen. Dat sprak ons allen bijzonder aan. In de wereld om ons heen is de verbondenheid tussen mensen vaak moeilijk terug te vinden.

Gedeelte uit de troonrede van 1997:
Leden van de Staten-Generaal,

De fundamenten van onze samenleving liggen vast in onze staatsstructuur, onze parlementaire democratie en het respect voor grondrechten van mensen. In het komende jaar zal hieraan bijzondere aandacht worden gewijd in de herdenkingen van de erkenning van Nederland als aparte stat met de Vrede van Munster, de grondwet van 1848, die de grondslag legde voor onze parlementaire democratie, en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Door de inzet en het werk van generatie op generatie is veel tot stand gebracht. Op ons allen rust nu de plicht onze bijdrage te leveren en te werken aan de toekomst. Van harte spreek ik de wens uit dat u uw verantwoordelijke taken met toewijding en grote inzet zult vervullen, in het vertrouwen dat velen met mij u wijsheid toewensen en om zegen voor u bidden.

De Ridderzaal
Elk jaar wordt de troonrede voorgelezen in de Haagse Ridderzaal. Het gebouw werd rond 1280 gebouwd, waarschijnlijk in opdracht van graaf Floris V van Holland voor het uitoefenen van zijn regeringstaken. Vandaar uit bestuurde hij zijn land. Daarna werd het gebouw tot in de zeventiende eeuw gebruikt voor allerlei belangrijke bijeenkomsten. Daarna werd het eigenlijk verwaarloosd. Er kwamen marktkraampjes in en men organiseerden er loterijen. Aan het begin van de negentiende eeuw was het een soort kazerne en verpleegde men er gewonde soldaten. De gotische troon staat pas sinds het begin van de twintigste eeuw in de Ridderzaal. Dat gebeurde na een grondige restauratie. Pas aan het einde van de negentiende eeuw is men het gebouw gaan restaureren. Het was koningin Wilhelmina die er in 1904 voor het eerst de Troonrede kon voorlezen. In 2006 is de Ridderzaal opnieuw gerenoveerd. Het bovenste gedeelte van het gebouw en de twee (36 meter hoge) ronde torens zijn de oudste onderdelen van de huidige Ridderzaal. Het portaal en de twee torenspitsen dateren van 1880. De beroemde fontein, met het beeld van Willem II, is in 1885 geschonken door Jhr. Victor de Stuers en 86 andere inwoners van Den Haag als dank voor de restauratie van de Ridderzaal. De tekst op de fontein luidt : Ter nagedachtenis aan den Graaf van Holland, Koning Willem II, den begunstiger der Stedelijke wijsheden, den beschermer der Kunst, den stichter der kastelen van 's Gravenhage en Haarlem.

Graaf Floris V wordt geboren op 24-06-1254 en groeit op onder de voogdij van zijn oom Floris en zijn tante Aleid, de zuster van zijn vader. Zijn ouders waren Graaf Willem II van Holland en Elisabeth van Brunswijk. Op 2 jarige leeftijd werd hij Graaf van Holland en Zeeland, nadat zijn vader een half jaar eerder was vermoord. Op 12 jarige leeftijd werd Floris in 1266 officieel meerderjarig verklaard en hij kon nu zelf regeren. 2 jaar later trouwt hij in Parijs met Beatrijs van Vlaanderen. Dat huwelijk was al in 1256 vastgelegd. Uit dit huwelijk werden 9 kinderen geboren, namelijk Willem, Otto, Dirk, Floris, Jan I, Machteld, Beatrix, Elisabeth en Margaretha. Zeven kinderen overleden jong, alleen dochter Margaretha, verloofd met Alfons van Engeland, en zoon Jan werden volwassen. Ook kasteel Muiderslot zou gebouwd zijn in opdracht van Graaf Floris V. Floris V werd in de omgeving van het Muiderslot op 27-06-1296 vermoord.

Op Prinsjesdag komen tegen half één de leden van de Eerste en Tweede Kamer de Ridderzaal binnen. Zij zitten direct tegenover de troon en vervolgens verdeeld over het rechter- en linkervak. De ministers en staatssecretarissen nemen links van de troon plaats. Achter hen zitten de leden van de Raad van State, het belangrijkste adviescollege van de regering. Deze aanwezigen bevinden zich in de zogeheten enceinte, die gemarkeerd is met een eenvoudige houten afscheiding. Binnen deze symbolische afscheiding ‘vergadert’ het parlement. In het gebouw van het ministerie van Algemene Zaken bevindt zich de Trêveszaal. Ook deze ligt aan de zijde van de Hofvijver. De zaal is genoemd naar het Twaalfjarige Bestand (Trêve, wapenstilstand) dat daar in 1697 tot stand kwam.

(Met dank aan Anja van der Steen)

© Royalfanvivian