Wandelen door Paleis Noordeinde met Google Street View

Sinds deze week kan iedereen via Google Street View virtueel door Paleis Noordeinde wandelen. Ook de Koepel van Fagel, het Koninklijk Huisarchief en het Koninklijk Staldepartement zijn te bezichtigen.

Pascal, het paard van Prinses Beatrix, is ook te zien tijdens de virtuele wandeling. 

Paleis Huis ten Bosch

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: Paleis Huis ten Bosch

Paleis Huis ten Bosch in Den Haag is het woonverblijf van Koningin Beatrix. Het paleis ligt in het Haagse Bos met de entree aan de Bezuidenhoutseweg. Hoewel de Koningin er woont is het paleis een eigendom van de Staat (Rijksgebouwendienst)

Paleis Huis ten Bosch is gebouwd in de zeventiende eeuw. Op 2 september 1645 legde de voormalige koningin Elizabeth Stuart, aangehuwde nicht van stadhouder Frederik Hendrik, de eerste steen voor wat de Sael van Oranje moest gaan heten; een zomerverblijf voor Frederik Hendrik en zijn vrouw Amalia van Solms . De architect Pieter Post maakte het ontwerp voor het verblijf. Toen Frederik Hendrik in 1647 overleed, maakte Amalia van Solms een mausoleum(Een mausoleum is een gebouw waarin het lichaam van een overleden persoon, wordt bewaard.) van het paleis ter herinnering aan haar man. De centrale koepelzaal (de “Oranjezaal”) werd geheel gedecoreerd met schilderingen die het leven en glorie van Frederik Hendrik afbeelden. Na het overlijden van Amalia van Solms kwam het paleis in handen van haar dochters. Albertine Agnes, die als enige in de republiek woonde, kreeg het vruchtgebruik. Dit vruchtgebruik verkocht ze een paar jaar later aan haar neef Willem III van Oranje-Nassau. Toen deze in 1702 kinderloos overleed, kwam het paleis in handen van koning Frederik Willem I de koning van Pruisen, die afstamde van Frederik Hendrik. Deze gaf in 1732 het paleis terug aan de Oranjes. Stadhouder Willem IV was genoodzaakt het paleis grondig te renoveren en uit te breiden. Zo werden naar ontwerp van Daniël Marot onder andere twee vleugels aan het paleis gebouwd (deze zouden later de Haagse vleugel en de Wassenaarse vleugel gaan heten) en werd het voorhuis vergroot en van een verdieping voorzien. Zowel Willem IV als Willem V verbleven regelmatig in het paleis. Onder de bewoning van de laatste stadhouder en zijn vrouw kwam de inrichting van de Japanse zaal tot stand.

Na de Franse inval van de Republiek in 1795 werd paleis Huis ten Bosch in beslag genomen als oorlogsbuit en overgedragen aan de Staat. Het meubilair werd grotendeels verkocht. Het gebouw deed dienst als gevangenis tijdens de omwenteling in 1795 en drie jaar later onder het Uitvoerend Bewind. Vervolgens werd het bestemd als museum, de “Nationale Kunst-Gallerij” en was het toegankelijk voor zes stuivers op initiatief van Alexander Gogel. In 1805 werd het paleis woonhuis voor raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck en voor Lodewijk Napoleon, die in 1806 tot koning van Holland werd benoemd. Hoewel Lodewijk Napoleon slechts kort in Huis ten Bosch woonde, had hij een grote invloed op de inrichting van het paleis. Veel van de meubelen die hij invoerde, bevinden zich tot op de dag van vandaag in het paleis. De volgende gebruiker was generaal Charles-François Lebrun. Toen in 1815 Nederland een monarchie werd met koning Willem I aan het hoofd, werd Huis ten Bosch weer woonhuis van de Oranjes. Vooral koning Willem I, koningin Sophie en koningin Wilhelmina verbleven regelmatig in Huis ten Bosch.

Vanaf 1855 leefde het paar (Willem III en Sophie) feitelijk gescheiden van tafel en bed. Koningin Sophie verhuisde naar Paleis Huis Ten Bosch, terwijl de koning op paleis Noordeinde verbleef en zomers op paleis Het Loo te Apeldoorn. Alleen bij officiële gelegenheden vertoonden zij zich nog in het openbaar. Na haar dood in juni 1877 werd Huis ten Bosch voor verschillende doeleinden gebruikt, maar niet meer als woonhuis. Zo werd er in 1899 een wereldvredesconferentie gehouden. Ook Koningin Wilhelmina verbleef af en toe met Prinses Juliana wel eens in het paleis. Tijdens de regeringsperiode van Koningin Juliana werd Huis ten Bosch veel gebruikt om er gasten en politici te ontvangen. In de negentiende eeuw werden een aantal veranderingen aangebracht, die later geen verbeteringen bleken te zijn, want ze zijn vrijwel allemaal weer ‘teruggedraaid’ bij de grote restauratie die rond 1950 plaats vond.

Enkele foto’s van het interieur:

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het paleis niet in gebruik geweest door de Koninklijke familie. Bijna was Paleis Huis ten Bosch in de Tweede Wereldoorlog afgebroken door de Duitse bezetters, omdat er een tankgracht voor de verdediging van Den Haag moest worden aangelegd. Afbraak kon voorkomen worden, maar wel raakte het paleis tijdens de oorlog zwaar beschadigd. Na de oorlog werd het gerestaureerd en weer bewoonbaar gemaakt. Koningin Juliana en Prins Bernhard ontvingen van het Nederlandse volk de tuinbeplanting als cadeau voor hun 12½-jarig huwelijk. Juliana heeft er af en toe gelogeerd als ze voor regeringszaken in Den Haag moest zijn. Na een grondige restauratie in 1977, koos Koningin Beatrix in 1981 paleis Huis ten Bosch als haar woonhuis. Vanaf dat moment was Den Haag dus weer de residentie van de Koninklijke familie. Op 10 augustus 1981 zijn Koningin Beatrix en Prins Claus met hun kinderen in Paleis Huis ten Bosch gaan wonen. Naast een woonfunctie heeft het paleis nu ook een representatieve functie en is het tevens in gebruik als gastenverblijf. Daarnaast wordt bij het aantreden van een nieuw kabinet traditioneel een foto gemaakt op het bordes van Huis ten Bosch. De privévertrekken van de koningin bevinden zich in de Wassenaarse vleugel. De Haagse vleugel wordt gebruikt als gastenverblijf en voor ondersteunende doeleinden. Het hoofdgebouw heeft een representatieve functie.

Huis ten Bosch is een prachtig decor voor foto’s. Een selectie foto’s die in de loop der jaren in en om het paleis gemaakt zijn:

(Met dank aan Anja, foto's: RVD)

Paleis Noordeinde

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: Paleis Noordeinde

Paleis Noordeinde is rond 1533 ontstaan toen een middeleeuwse hofstede werd verbouwd. Het werd in 1595 aangekocht door de Staten van Holland, die het aan Louise de Coligny ter beschikking stelden. Zij ging er wonen met haar zoon Frederik Hendrik. In 1609 werd het aan de Oranjes geschonken. Frederik Hendrik liet het paleis in 1640 verbouwen naar een ontwerp van de architecten Jacob van Campen en Pieter Post. Na zijn dood in 1647 woonde zijn vrouw Amalia van Solms in het paleis tot haar dood in 1675. Het kwam in bezit van stadhouder Willem III. Bij zijn dood in 1702 werd het Pruisisch bezit. In 1754 verkocht koning Frederik de Grote van Pruisen Noordeinde aan Willem V. Zijn zoon Willem woonde van 1792 tot 1795 op Noordeinde.

Rond 1700 werd Paleis Noordeinde ook wel "Het Oude Hof" genoemd en was ‘t van 1813 tot 1940 de residentie van de regerend vorst. Rond 1870 werd het paleis uitgebreid met de Koninklijke Stallen. De zoon van stadhouder Willem V, erfprins Willem, de latere Koning Willem I, ging in 1792 op paleis Noordeinde wonen. Maar als in 1795 de Fransen het land binnen vallen, is het stadhouderlijk gezin gedwongen uit te wijken naar Engeland. Het Oude Hof wordt eigendom van de Bataafse Republiek. Zo wordt het Oude Hof nationaal bezit. Dat is het tot op de dag van vandaag. Koning Willem I kreeg het in 1813 na terugkeer in Nederland ter beschikking als winterpaleis. In 1814-1817 werd het paleis verbouwd en uitgebreid. Het werd toen gezien als tijdelijk paleis. Er waren namelijk plannen voor grote Koninklijke paleizen, zowel één in Den Haag als één in Amsterdam. Door toedoen van Willem I werd dit uitgesteld en werd ter vervanging van het stadhouderlijk kwartier op het Binnenhof het Oude Hof verbouwd tot koninklijk paleis. Er werden toen gotische elementen toegevoegd. Bij een verbouwing in 1961 zijn deze weer verwijderd. Koning Willem II woonde niet op Noordeinde; Koning Willem III weer wel. Onder zijn bewind kwamen flink wat wijzigingen in het interieur tot stand. In 1880 werd Prinses Wilhelmina op Noordeinde geboren. Zij zou er na de dood van haar vader blijven wonen met haar moeder, Koningin Emma, en vervolgens met haar echtgenoot, Prins Hendrik. In 1909 werd hun dochter Juliana hier geboren.

In 1948 werd het paleis gedeeltelijk door brand verwoest. Daarbij bleef de kostbare Indische Zaal - geschenk van de Indische bevolking voor het huwelijk van de koningin in 1901- gelukkig bewaard, maar werden plafonds en decoratie van de balkonzaal, kleine en grote balzaal en de rode zaal in ernstige mate aangetast. Het middengedeelte van het paleis werd volledig door de brand verwoest.

In datzelfde jaar wordt Juliana Koningin. Ze geeft de voorkeur aan Paleis Soestdijk als officiële residentie. In de rechter achtervleugel waren de kantoren van de hofhouding gevestigd. Prinses Wilhelmina gaf de voorkeur aan Paleis Het Loo dat veel meer comfort en privacy boden dan het sterk verouderde Noordeinde dat midden in een drukke binnenstad ligt. Tussen 1952 en 1976 was in de noordelijke vleugel van het Paleis het Institute of Social Studies gevestigd.

Na een enorme renovatie vanaf 1976 is het in 1984 in gebruik genomen als werkpaleis van Koningin Beatrix. Ook heeft het gebouw ontvangstruimten en een logeervleugel. Daarnaast wordt Noordeinde gebruikt als plaats waar het publiek afscheid kon nemen van Prins Claus, Prinses Juliana en Prins Bernhard. Het was op de dag van de uitvaart het vertrekpunt van de ceremoniële overbrenging van het stoffelijk overschot naar de grafkelder van Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk te Delft. Maar ook wordt het paleis bij vrolijkere gebeurtenissen gebruikt. Zo vertrekt ieder jaar vanaf hier de stoet naar de Ridderzaal op Prinsjesdag. Na de rijtoer komt de familie nog even op het balkon. Ook lagen op Noordeinde de felicitatieregisters n.a.v. de geboortes van de prinsessen Amalia, Alexia en Ariane

Enkele interieurfoto’s:

Op het plein tegenover het paleis staat een bronzen beeld van Koningin Wilhelmina, gemaakt door de beeldhouwster Charlotte van Pallandt. Direct tegenover het paleis staat een standbeeld van Willem van Oranje te paard, dat er in 1848 werd neergezet in opdracht van Willem II. Het is één van de twee standbeelden van Willem van Oranje in Den Haag. Stadhouder Frederik Hendrik kocht omstreeks 1640 een weiland achter Paleis Noordeinde met de bedoeling er een tuin aan te leggen. In de tuin staan verschillende gebouwen, waaronder het Koninklijk Huisarchief. De Koninklijke Stallen zijn vanuit de tuin bereikbaar. De tuin is aan de gemeente Den Haag geschonken, en is toegankelijk voor het publiek van zonsopkomst tot zonsondergang. De tuin blijft alleen gesloten als er belangrijke gasten op het paleis zijn.

Koningin Beatrix, Kroonprins Willem-Alexander, Prinses Máxima, Prof.mr. Pieter van Vollenhoven, Prinses Margriet, Prins Constantijn en Prinses Laurentien op Prinsjesdag 2010:

(Met dank aan Anja, foto's: Wikipedia, RVD, Marina Francken)

Paleis het Loo

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: Paleis het Loo

Paleis Het Loo is een voormalig Koninklijk Paleis en momenteel een Nationaal Museum, gelegen aan de rand van Apeldoorn bij de gelijknamige wijk Het Loo. Paleis Het Loo is eigendom van de Staat (Rijksgebouwendienst). Het Rijksmuseum Paleis Het Loo geeft een beeld van de historische band tussen het Huis van Oranje-Nassau en de Nederlanden. Na een jarenlange restauratie zijn paleis en tuinen sinds 20 juni 1984 opengesteld. Een uniek moment is de opening van Rijksmuseum Paleis Het Loo op 20 juni 1984 -na een ingrijpende restauratie- door Koningin Beatrix. Prins Claus, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven waren hierbij ook aanwezig. (Foto: KLIK )

In de Oostvleugel, de vroegere keukens toegankelijk vanaf het voorplein zijn een reeks kabinetten ingericht. En delen van de museumcollectie zijn hier in opgenomen. In de Westvleugel, eveneens vanaf het voorplein te bereiken, is op de 1e verdieping het Museum van de Kanselarij der Nederlandse Orden ondergebracht als afdeling van Rijksmuseum Paleis Het Loo. De begane grond is bestemd voor tijdelijke tentoonstellingen. Tevens wordt hier een videofilm over de geschiedenis, restauraties en interieurs van het paleis getoond. In dit gedeelte van het paleis ligt ook het restaurant. Vanaf het onderhuis of souterrain in het middengedeelte zijn de tuinen te bereiken. Die bestaan uit de gedeeltelijk door terrassen omsloten Benedentuin, de aansluitende boventuin, de Koningstuin (was van stadhouder Koning Willem III) ten westen en de Koninginnetuin (was van Koningin Mary II Stuart) ten oosten van het paleis. Het stallencomplex, gebouwd in 1906-1910, is in gebruik als museum voor rijtuigen, koetsen en sleeën.

Stadhouder Willem III , achterkleinzoon van Willem van Oranje , kocht in 1684 het middeleeuwse kasteel Het Oude Loo aan, om ernaast een nieuw jachtverblijf op te trekken. Het terrein leent zich bijzonder goed voor een tuinaanleg met waterwerken vanwege de natuurlijke wateraanvoer vanuit de heuvels. De stadsmeester timmerman van Leiden, Jacobus Roman (1640-1716) die in 1689 hofarchitect zou worden, ontwierp een vierkant hoofdgebouw (corps de logis) in classicistische stijl, met aan weerszijden ervan zijvleugels. Hoofdgebouw en vleugels waren met elkaar verbonden via halfronde colonnades. Nadat Stadhouder Willem III koning van Engeland was geworden, liet hij het paleis van 1691-1694 uitbreiden met vier paviljoens (een binnen- en een buitenpaviljoen aan weerszijden van het hoofdgebouw) die het hoofdgebouw met de zijvleugels verbonden. De colonnades werden daarbij verplaatst naar de nieuw aangelegde tuin. Na de dood van stadhouder-koning Willem III in 1702 kwam het Loo, na aanvankelijke onenigheid over de erfenis, ten slotte in 1732 aan Willem IV (1711-1751) Hij werd in 1747 tot stadhouder benoemd van alle gewesten. Zowel Willem IV als zijn zoon Willem V (1748-1806) gebruikten het paleis als jachtslot en zomerverblijf. Willem V liet de aanleg van de boventuin naar de mode van de tijd in landschapsstijl wijzigen. Na de vlucht van stadhouder Willem V in 1795 werd de tuin geplunderd en raakte geheel in verval. Grote veranderingen vonden plaats in 1807-1809 toen het paleis als zomerverblijf werd ingericht door Lodewijk Napoleon, Koning van Holland. Het paleis werd grijs-wit gepleisterd en van schijnvoegen voorzien die natuurstenen moesten voorstellen. Voor de tuin liet de koning een ontwerp maken voor een grote, landschappelijke aanleg. De zoon van Willem V keerde in 1813 terug naar Nederland en werd in 1815 Soeverein Vorst en in 1815 Willem I Koning der Nederlanden. Bij Koninklijk Besluit van oktober 1815 werd voortaan het Loo aan het staatshoofd beschikbaar gesteld als zomerverblijf. Koning Willem I handhaafde de door Lodewijk Napoleon aangebrachte veranderingen, hoewel hij het verloren gaan van de tuin betreurde. Zijn zoon Koning Willem II verbleef weinig op het Loo; maar zijn zoon Koning Willem III bewoonde het paleis intensief. In 1875 liet hij tegen de Oostvleugel aan een kunstzaal , tevens foyer voor het theater, bouwen. In de loop van de 19e eeuw werd de kleur van de pleisterlaag steeds witter en verdwenen de schijnvoegen. Willem III interesseerde zich zeer voor bomen, bijzondere planten en zaden. Koningin Wilhelmina erfde van haar vader de grote liefde voor bomen. Zij verbleef zomers erg veel op het Loo en naar abdicatie in 1948 trok zij zich terug op het Loo. Uiteindelijk is Paleis het Loo ook de plek geweest waar ze op 28 november 1962 overleed.

Het Paleis werd voor het laatst bewoond door Prinses Margriet. Na haar huwelijk met Pieter van Vollenhoven betrok zij in de rechtervleugel van het paleis enkele kamers. Haar 4 zoons groeiden hierop; in 1975 werd jongste zoon Floris in de kapel van het paleis gedoopt en vlak daarna verhuisde het gezin naar huis het Loo, op het terrein van het Loo.

Fototrein van de prinsjes die hun eerste baby/peuter/kleuterjaren op páleis het Loo doorbrachten: (niet op chronologische volgorde)

(Foto's: RVD, met dank aan Anja)

De Ridderzaal

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: De Ridderzaal

De Ridderzaal is een gebouw in het Binnenhof van Den Haag. Het gebouw dateert uit de 13e eeuw. In de Ridderzaal wordt jaarlijks sinds 1904 de Troonrede uitgesproken door de Koningin. Thans gebeurt dat op de derde dinsdag van september. De geschiedenis van Den Haag begint met de bouw van het grafelijk kasteel op het Binnenhof. Den Haag is als woonplek wel ouder, maar dan was dat gehucht zo klein dat het nooit in een document is genoemd. Voor zover bekend ook niet onder een andere naam die Den Haag had voordat de graaf er de naam Die Haghe aan gaf. Volgens een oude overlevering zouden de graven hier ergens een jachthuis hebben gehad voordat ze hun kasteel lieten bouwen. Daar is echter geen enkel bewijs voor. Het is weer wel waarschijnlijk dat er hier een middeleeuws hof stond. Dat was een landgoed waar horigen of lijfeigenen op het land van een heer werkten. In 1229 werd het hof, wat eigendom was geweest van een mevrouw Meilendis, door haar erfgenamen, de familie Van Wassenaar verkocht aan graaf Floris IV. Dat dit hof op de plaats van het Binnenhof lag is overigens nog niet bewezen, maar het is wel zeer waarschijnlijk. Het hofgebouw van mevrouw Meilendis zou dan dus het oudst bekende gebouw van het Binnenhof zijn. Onder de Ridderzaal zijn zelfs resten gevonden van een gebouw uit haar tijd. Toen Floris dit hof in 1229 kocht zal hij dit gebouw als woning zijn gaan gebruiken. Mogelijk heeft hij ook plannen gehad om het hofgebouw te verbouwen of uit te breiden, maar veel tijd had hij daar niet voor. Hij was een toernooivechter en zijn sport werd hem in 1234 fataal. Hij werd toen bij een toernooi in het Noord-Franse Corbie gedood.

Zijn zoon Willem was nog minderjarig zodat er de eerste jaren niets gebouwd zal zijn. Willem gebruikte het Binnenhof wel, want hij vaardigde in 1242 een oorkonde uit in Den Haag. Hij was nog jong, toen hij tot koning van het Duitse rijk werd gekozen. Het jaar daarop werd hij daadwerkelijk gekroond. Daarna zou hij volgens de kroniekschrijvers meteen naar Den Haag zijn gegaan 'en liet daar goede bouwlieden komen om een koninklijk paleis te bouwen' (regale palacium). Willems bouwplannen zijn niet bekend en we weten ook niet wat hij precies liet bouwen. Een paleis was in deze tijd veel eenvoudiger dan nu, maar moest op tijdgenoten evengoed indruk maken. Men vermoedt dat hij begonnen is met de bouw van de grafelijke woonvertrekken, de gebouwen die we nu nog kennen als Rolgebouw en De Lairessegebouw. Het Rolgebouw werd het eerste gebouwd. Daar kwamen de vertrekken van de graaf zelf. De vierkante Haagtoren die tegen het Rolgebouw aan staat hoorde daar ook bij. Daar lag zijn eerste kapel en daarboven zou zijn slaapkamer zijn. Of er in dit gebouw een grafelijke ontvangstzaal was is niet helemaal duidelijk. Vaak wordt gezegd dat de Rolzaal de oude grafelijke zaal is geweest, maar bij de grote restauratie van de gebouwen die rond 1900 plaatsvond ontdekte men aanwijzingen dat de zaal vroeger uit twee vertrekken had bestaan. De zaal daaronder moet volgens de restauratiecommissie een mooie zaal zijn geweest en komt dus in aanmerking om de oudste ridderzaal te zijn. Tegen het Rolgebouw werd niet veel later het De Lairessegebouw geplaatst. Hier woonde de gravin. Of deze gebouwen het 'koninklijk paleis' is geweest dat Willem II had willen bouwen lijkt twijfelachtig. Daarom vermoeden veel architectuurhistorici dat hij ook een (nieuwe) Ridderzaal heeft laten bouwen. De restauratiecommissie van 1898-1904 vond onder de Ridderzaal muurresten van een oudere zaal, lager dan de huidige Ridderzaal.

De naam van de architect is onbekend. Het gebouw is in gotische stijl. De naam Ridderzaal werd pas gebruikt sinds de 19e eeuw.Daarvoor werd het de Grote Zaal genoemd. Behalve naamswijziging van de zaal zijn er in de 19e eeuw ook een aantal bijgebouwen afgebroken. Het houten dak werd in 1860 onder leiding van architect Willem Nicolaas Rose afgebroken en vervangen door een stalen constructie met veel glas. Dit werd twaalf jaar later vervangen door een replica van het originele dak uit de dertiende eeuw. In 1880 zijn tijdens de restauratie het portaal en de twee torenspitsen toegevoegd. In 1907 werd de Ridderzaal weer in gebruik genomen na een grote restauratie waarbij geprobeerd werd het gebouw weer in oude staat te herstellen. Bijna 100 jaar later – in 2006- werd de Ridderzaal opnieuw gerenoveerd. De inrichting van de Ridderzaal ziet er nu grotendeels weer uit zoals architect Cuypers het in 1904 bedoeld had. Op Prinsjesdag 2006 werd het gebouw na de renovatie weer in gebruik genomen.

De troon waar de Koningin haar jaarlijkse troonrede op voorleest is ook van architect Cuypers en dateert uit 1904. Er horen drie kleinere zetels (neventronen) bij voor de gemaal en de meerderjarige opvolgers van het staatshoofd. Tot 1964 waren dat de prinsessen Beatrix en Irene, daarna Beatrix en Margriet. In 1968 werd er een vierde neventroon bijgemaakt voor prinses Christina. Een van de neventronen was dus 'namaak'.Momenteel worden de neventronen niet gebruikt en zijn ze opgeslagen in het grafelijk complex.

Behalve Prinsjesdag wordt zo af en toe ook op andere momenten van de Ridderzaal gebruik gemaakt door de Koninklijke familie. In 1954 tekende Koningin Juliana bijv. het Statuut van het Koninkrijk, en toen Koningin Beatrix 25 jaar op de troon zat in 2005 vond er een Regeringsdiner in de Ridderzaal plaats. Maar ook in 2002 werd er gezellig in de Ridderzaal gegeten, dit t.g.v. het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima enz. enz..

Wilhelmina leest de Troonrede voor, Juliana en Bernhard zitten op een ‘neventroon’

(Met dank aan Anja, Foto’s: RVD, Geheugen van NL) 

Het Paleis Lange Voorhout

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: het Paleis Lange Voorhout

Het Paleis Lange Voorhout is een voormalig paleis in Den Haag. Zoals de naam al zegt, staat het paleis aan het Lange Voorhout. Het Paleis Lange Voorhout is in 1764 gebouwd door Pieter de Swart voor Anthony Patras die gedeputeerde van Friesland en burgemeester van Sloten was. Patras overleed echter kort na de oplevering van het huis (Huize Patras), waarna het huis in handen van een andere familie kwam. Na de Franse tijd werd het paleisje betrokken door Wilhelmina van Pruisen (weduwe van stadhouder Willem V). In 1845 werd het huis gekocht door koning Willem II en werd het een koninklijk paleis. De broer van Koning Willem II (Prins Hendrik "De Zeevaarder) heeft er gewoond. In de periode van 1901 tot 1934 werd het ook écht bewoond door een deel van de Koninklijke familie. Tegen het einde van het de negentiende eeuw stond het paleis Lange Voorhout veelal leeg, totdat het dan door koningin Emma werd gekocht. Zij liet het intern verbouwen en verfraaien. Zo kwamen er uit andere panden afkomstige beschilderingen, plafondstukken en schoorsteenmantels. Zij was het die het dak liet verhogen en opdracht gaf tot het vergroten van de tuinzaal en de balzaal. Later hielden Koningin Wilhelmina en Koningin Juliana er officiële ontvangsten. Tot haar dood in 1934 woonde koningin Emma elke winter in het paleis Lange Voorhout in Den Haag, dat ondanks alle verbouwingen meer een fraai woonhuis was dan een koninklijk paleis.

Tijdens de regeerperiode van koningin Juliana was het paleis het begin- en het eindpunt van de stoet op Prinsjesdag en diende het als werkpaleis. Sinds het aantreden van koningin Beatrix is deze functie vanaf 1984 overgenomen door Paleis Noordeinde. Na de dood van koningin Emma heeft het paleis af en toe nog wel een functie gehad, maar de meeste tijd was het niet bewoond. Zo fungeerde het Paleis Lange Voorhout een tijdlang als secretariaat van, toen nog, prinses Beatrix. Ook Koningin Juliana had op Paleis het Lange Voorhout haar secretariaat. Het balkon van het paleis kent behalve de Prinsjesdagen ook andere bijzondere hoogtepunten: Prinses Juliana vierde haar 75e verjaardag in Den Haag. De Koninklijke familie verscheen na afloop van het festijn op het bordes van het paleis. Op 17 februari 1966 gaan Prinses Beatrix en Claus von Amsberg in ondertrouw. Na de ondertrouw gebruikten ze ook het balkon van paleis Lange Voorhout om de mensen toe te zwaaien. En toen op 6 september 1973 Juliana haar zilveren regeringsjubileum vierde stond het balkon vol met kinderen én kleinkinderen.

Emma zegt Wilhelmina gedag (in de auto) die bij haar op bezoek is geweest.

Prinses Juliana verkocht het paleis in 1991 aan de Staat der Nederlanden. Sinds 1992 is het paleis een museum. Voordat het museum open ging is het paleis verbouwd. Hoewel de betimmering nog wel aanwezig is, is de sfeer en aankleding voorgoed verdwenen. De salon van Emma is in zijn geheel overgebracht naar Paleis Het Loo. Het bijzondere daarvan, is dat deze betimmering oorspronkelijk ook daar vandaan komt. Sinds 1992 werd het paleis door het Gemeentemuseum Den Haag gebruikt als ruimte voor wisselende tentoonstellingen en is het opengesteld voor het publiek. Het voormalige paleis is nu – sinds 2002- een permanent museum, gewijd aan het werk van de wereldberoemde grafisch kunstenaar Maurits Cornelis Escher (1898-1972). Over vier verdiepingen zijn prenten, schetsen en archiefmateriaal te zien, aangevuld met moderne multimedia bewerkingen.

(Met dank aan Anja, foto’s: RVD)

Het Paleis op de Dam

Thema: Kastelen en Paleizen van de Oranjes
In dit deel: Het Paleis op de Dam

Het Koninklijk Paleis op de Dam is een paleis op de Dam in de binnenstad van Amsterdam. Het werd gebouwd tussen 1648 en 1665 als stadhuis, en is ontworpen door architect Jacob van Campen.

Van Campen liet zich inspireren door de Romeinse bestuurlijke paleizen. Voor de machtige burgemeesters van Amsterdam, die zich de consuls van een nieuw Rome waanden, werd een nieuw Capitool gebouwd. Het stadhuis van Jacob van Campen is Nederlands belangrijkste historische en culturele monument van de Gouden Eeuw. De zilveren troffel, die in 1648 bij het leggen van de eerste steen werd gebruikt, wordt tentoongesteld in het Rijksmuseum. De burgemeesters hadden nog een andere reden om een nieuw stadhuis te laten bouwen. In 1648 werd de Vrede van Munster getekend en dit betekende het einde van de 80 jarige oorlog tussen Nederland en Spanje. Voor deze Vrede was het moeilijk om handel te drijven, omdat oorlog veel tijd en geld in beslag nam. Na het sluiten van de Vrede kon Amsterdam weer geld gaan verdienen met de handel. De burgers vierden dagenlang feest en het nieuwe stadhuis werd een herinnering aan de Vrede die weer voor goede tijden ging zorgen. In het stadhuis werkten burgemeesters, rechters, secretarissen en de vroedschapraad. En naast een werkplek was het ook een ontmoetingsplaats voor de Burgers van Amsterdam. Vroeger had Amsterdam niet één maar vier burgemeesters. Deze machtige bazen van de stad vergaderden wekelijks in het burgemeestersvertrek.

In 1795 kwamen de Fransen ons land binnenvallen onder leiding van Keizer Napoleon.De broer van Napoleon, Lodewijk werd onze nieuwe Koning. Deze koning ging op zoek in Amsterdam naar een woning. Hij zag het stadhuis en wilde er een paleis van maken en zijn wil was wet. De Amsterdammers moesten eruit en de Koning veranderde hun kantoren voor Koninklijke slaapkamers en eet- en balzalen.

De galerijen werden door houten wanden in vertrekken verdeeld. Aan de voorzijde werd een balkon aangebracht. Beeldhouwwerken die stoorden werden achter doeken verborgen. Uit deze periode stammen ook de fraaie empire meubelen die in het paleis te zien zijn. Dit is de grootste collectie van deze meubelen buiten Frankrijk. In 1810, toen Nederland werd ingelijfd bij Frankrijk, werd het zelfs tijdelijk een Keizerlijk Paleis. In deze Franse tijd werd het balkon aan de Damzijde aangebracht. Het was trouwens koning Lodewijk Napoleon die in dit gebouw een Koninklijk Museum creëerde, dat de basis vormde voor het latere Rijksmuseum.

In 1813 werd het door Koning Willem I als stadhuis even teruggegeven aan Amsterdam. Het stadsbestuur zag echter op tegen weer een verhuizing en de onderhoudskosten van het gebouw, maar wilde bovendien graag de Vorst aan de stad binden. Het stadsbestuur liet de zaak op zijn beloop en zo is sinds 1815, na de Slag bij Waterloo en het Congres van Wenen het paleis op de Dam in Amsterdam het Koninklijk Paleis van het Nederlandse koningshuis.

In de 20e eeuw werd het gebouw meermalen gerestaureerd. De verbouwingen van Lodewijk Napoleon werden, voor zover het de onderverdeling van de galerijen betrof, ongedaan gemaakt, en het werd in zijn oorspronkelijke staat teruggebracht. Sinds de restauratie in 1960 is het gebouw beperkt opengesteld voor het publiek. Vanaf september 2005 was het paleis gesloten voor het publiek voor weer een restauratie van het interieur, die tot juni 2009 duurde. Daarbij werd asbest verwijderd dat bij de vorige restauratie is aangebracht. Ook werden de technische installaties vervangen, waarbij (heel omstreden) een deel van een keizerlijke trap, een helende aanvulling (in beton met marmer bekleed) van de restauratie uit de jaren 1930-'60, moest sneuvelen. Bij de opening op 13 juni 2009 vertelde burgemeester Cohen dat de trap echter al een eeuw geleden zou zijn verdwenen. De slaapkamers voor het personeel tijdens staatsbezoeken werden gemoderniseerd en de interieurs van de gastenverblijven op de tweede verdieping werden weer opgeknapt. Dit laatste ten behoeve van de Koninklijke gasten, die incidenteel in het gebouw verblijven. De kosten van deze restauratie waren begroot op 67 miljoen euro. Het paleis werd op 13 juni 2009 heropend door Koningin Beatrix. Het gebouw is nu ook weer voor het publiek te bezoeken.

En na de officiële opening kan vanaf nu het Paleis ook weer gebruikt worden bij onder meer staatsbezoeken, voor de Nieuwjaarsrecepties van de Koningin en voor andere officiële ontvangsten. De uitreiking van de Erasmusprijs, de Zilveren Anjer, de Koninklijke Prijs voor de Vrije Schilderkunst.Op de momenten dat de Koningin en de leden van het Koninklijk Huis geen gebruik maken van het Paleis, wordt het gebouw door de Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam opengesteld voor het publiek. In de zomermaanden vindt er traditiegetrouw een tentoonstelling plaats die een historisch of kunsthistorisch aspect van het gebouw belicht. Na de jaarlijkse uitreiking van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst in oktober zijn de geselecteerde kunstwerken voor het publiek te bezichtigen. Vele mooie historische gebeurtenissen vonden plaats in het Paleis en op het balkon.. de troonsafstand van verschillende Koningen, Koninginnen.. , en niet te vergeten: het ‘toetje’ van de huwelijksdag van Willem-Alexander en Máxima..

(Met dank aan Anja, Wikipedia, Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam , Foto's: Stichting Koninklijk Paleis Amsterdam, RVD)

Bekijk uit dit thema ook:
Het Kasteel van Breda - Schloss Laurenburg en Kasteel Dillenburg